Çağdaş Sosyoloji Kuramları
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 10 soruluk test.
📌Giddens
yapılaşma (yapının ikiliği).
- Bourdieu: habitus, alan, ekonomik-kültürel-sosyal-simgesel sermaye.
🎯Habermas
iletişimsel eylem, yaşam dünyasının sömürgeleştirilmesi.
- Beck: risk toplumu, düşünümsel modernleşme.
🧩Foucault
panoptikon, disiplin toplumu.
- Ritzer: McDonaldlaşma.
- Baudrillard: simülakr.
💡Ritzer
Ritzer, Weber'in rasyonelleşme ve bürokrasi çözümlemesini güncelleyerek McDonaldlaşmanın dört boyutunu verimlilik, hesaplanabilirlik (nicelik vurgusu), öngörülebilirlik (standartlaşma) ve denetim olarak tanımlar.
- Bu rasyonelliğin insanlıktan uzaklaştırıcı sonuçlarına "rasyonelliğin irrasyonelliği" der.
💡Foucault
Panoptikon, merkezdeki bir gözetleme kulesinden tüm hücrelerin görülebildiği, ancak mahkûmun gözlenip gözlenmediğini bilemediği hapishane modelidir.
- Foucault'ya göre modern toplumda okul, hastane, fabrika gibi kurumlar bu gözetim mantığıyla "uysal bedenler" üretir;
- iktidar bireylerin kendini denetlemesiyle işler.
💡Goffman
Goffman, "Gündelik Yaşamda Benliğin Sunumu" eserinde toplumsal yaşamı bir tiyatro sahnesine benzetir.
- Bireyler "ön bölge"de başkalarının önünde belirli bir izlenim bırakmak için davranışlarını düzenler (izlenim yönetimi), "arka bölge"de ise daha rahat davranır.
- Goffman ayrıca "damga" ve "total kurum" kavramlarını geliştirmiştir.
💡Beck
Beck'e göre sanayi toplumunun temel sorunu zenginliğin dağıtımıyken, risk toplumunda modernleşmenin kendi ürettiği riskler (çevre kirliliği, nükleer tehlike) merkezî sorun hâline gelir.
- Bu riskler küreseldir ve sınıf sınırlarını aşar ("yoksulluk hiyerarşiktir, duman demokratiktir").
- Beck bunu düşünümsel modernleşme olarak adlandırır.
💡Baudrillard
Baudrillard'a göre postmodern toplumda göstergeler ve imgeler (simülakrlar) gerçekliğe gönderme yapmayı bırakır ve kendi başına bir gerçeklik oluşturur.
- Gerçek ile simülasyon arasındaki ayrımın ortadan kalktığı bu duruma hipergerçeklik denir;
- Disneyland ve medya örnek gösterilir.
💡Giddens
Giddens'ın yapılaşma (structuration) kuramına göre toplumsal yapılar insan eylemlerini hem sınırlar hem de mümkün kılar.
- Aynı zamanda bu eylemlerle sürekli yeniden üretilir (yapının ikiliği).
💡Parsons
Parsons'ın AGIL şemasına göre her toplumsal sistem dört işlevi yerine getirmelidir: Adaptation (uyum – ekonomi), Goal attainment (amaca ulaşma – siyaset), Integration (bütünleşme – hukuk) ve Latency (örüntüyü sürdürme – aile, eğitim, din).
💡Bourdieu
Bourdieu ekonomik, kültürel, sosyal ve simgesel sermayeyi ayırt eder.
- Kültürel sermaye eğitim, diploma, dil kullanımı, estetik zevk gibi kültürel birikimdir.
- Eğitim sistemi, üst sınıfların kültürel sermayesini ödüllendirerek eşitsizliği yeniden üretir.
💡Habermas
Habermas'a göre ekonomi (para) ve devlet (iktidar) gibi sistemlerin araçsal akılla işleyen mantığı, iletişimsel akla dayanan yaşam dünyasına (aile, kültür, kamusal alan) nüfuz eder.
- Bu duruma yaşam dünyasının sömürgeleştirilmesi denir.
💡Merton
Merton'a göre açık işlevler, bir kurumun amaçlanan ve fark edilen sonuçlarıdır (ör.
- okulun bilgi aktarması).
- Örtük işlevler ise amaçlanmayan ve çoğu zaman fark edilmeyen sonuçlardır (ör.
- okulun arkadaşlık ve evlilik ağları oluşturması).
- Merton ayrıca "işlev bozukluğu" ve "anomi kuramı" (amaç-araç uyumsuzluğu) kavramlarını geliştirmiştir.
🎯Test: kendini dene (10 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr