Gelişimsel Tanı ve Değerlendirme
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 12 soruluk test.
📌Tarama
kısa, çok çocuğa uygulanır, riskliyi belirler;
- tanılama: ayrıntılı, tanı koyar, müdahale planına temel olur.
🎯Denver II (0-6 yaş)
kişisel-sosyal, ince motor-uyum, dil, kaba motor.
- %90 çizgisinin solunda başarısızlık = gecikme;
- %75-90 arası = uyarı.
🧩AGTE
Ankara Gelişim Tarama Envanteri, yerli, 0-6 yaş, anneden bilgi alınır.
- Gesell: olgunlaşma kuramı ve gelişim normları.
📘Gelişimsel Tanı ve Değerlendirme – önemli nokta 4
Prematürede 2 yaşa kadar düzeltilmiş yaş = takvim yaşı - erken doğulan süre.
🔎Duyarlılık
gerçekten riskliyi yakalama;
- özgüllük: sağlıklıyı doğru eleme.
- Norm dayanaklı vs ölçüt dayanaklı değerlendirme.
🧠Kırmızı bayraklar
12 ayda isme tepki yok, 18 ayda sözcük yok, herhangi bir yaşta beceri kaybı.
- Şekil kopyalama: daire 3, kare ~4,5, üçgen 5 yaş.
💡Denver II
Denver II'de madde çubuğu tamamen yaş çizgisinin solunda kalıyorsa, bu maddeyi aynı yaştaki çocukların %90'ından fazlası daha önce başarmıştır.
- Çocuğun bu maddede başarısız olması "gecikme" olarak yorumlanır.
- Yaş çizgisi madde çubuğunun %75-90 arasındaki bölümünden geçiyorsa ve çocuk başaramazsa "uyarı/dikkat" olarak değerlendirilir.
💡Tarama Testleri
Denver II Gelişimsel Tarama Testi 0-6 yaş arasındaki çocuklarda kişisel-sosyal, ince motor-uyum, dil ve kaba motor gelişim alanlarını değerlendirir.
- Türk çocukları için standardizasyonu yapılmıştır.
- Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE) de 0-6 yaş için geliştirilmiş yerli bir tarama aracıdır.
💡Erken Müdahale
Erken çocukluk döneminde beynin esnekliği (plastisite) en yüksek düzeydedir.
- Bu nedenle gelişimsel risk veya gecikme saptanan çocuklarda erken başlanan, aileyi merkeze alan ve çocuğun doğal ortamında uygulanan destek programları en etkili sonuçları verir.
- "Bekle ve gör" yaklaşımı kritik dönemlerin kaçırılmasına yol açabilir.
💡Okul Olgunluğu
Metropolitan Okul Olgunluğu Testi, okula başlayacak çocukların dil, sayı kavramı, görsel algı, kopyalama ve dikkat gibi alanlardaki hazırbulunuşluğunu ölçmek için kullanılan bir testtir.
- Türkiye'de de yaygın olarak kullanılmıştır.
💡Tarama-Tanılama
Gelişimsel tarama kısa, kolay uygulanabilir ve çok sayıda çocuğa uygulanabilen araçlarla gelişimsel risk taşıyan çocukların belirlenmesidir;
- tanı koymaz.
- Taramada risk saptanan çocuk, uzmanlarca yürütülen ayrıntılı tanılama sürecine yönlendirilir.
- Tanılama sonucunda tanı konur, gereksinimler belirlenir ve bireysel müdahale planı hazırlanır.
💡Norm-Ölçüt
Norm dayanaklı değerlendirmede çocuğun performansı aynı yaş grubundaki çocukların oluşturduğu norm grubuyla karşılaştırılır (ör.
- Denver II, AGTE).
- Ölçüt dayanaklı değerlendirmede ise çocuğun belirli bir beceriyi önceden belirlenmiş bir ölçüte göre kazanıp kazanmadığına bakılır.
- Ölçüt dayanaklı değerlendirme, bireysel öğretim programı hazırlamada daha işlevseldir.
💡Düzeltilmiş Yaş
Prematüre bebeklerde gelişimsel değerlendirme genellikle 2 yaşına kadar düzeltilmiş yaşa göre yapılır.
- Düzeltilmiş yaş = takvim yaşı – erken doğulan süre.
- 40 haftalık term gebeliğe göre 8 hafta (2 ay) erken doğan bebeğin düzeltilmiş yaşı: 8 ay – 2 ay = 6 aydır.
💡Aile Katılımı
Çağdaş gelişimsel değerlendirme anlayışı aile merkezlidir.
- Aile çocuğun gelişim öyküsü ve farklı ortamlardaki davranışları hakkında en zengin bilgi kaynağıdır.
- Değerlendirme çok yönlü olmalıdır: gözlem, aile görüşmesi ve farklı ölçme araçları birlikte kullanılmalıdır.
- Sonuçlar aileyle anlaşılır biçimde paylaşılmalı ve müdahale planı aileyle birlikte hazırlanmalıdır.
💡AGTE
Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE), 0-6 yaş çocuklar için Türkiye'de geliştirilmiş ve standardize edilmiş bir gelişimsel tarama aracıdır.
- Dil-bilişsel, ince motor, kaba motor ve sosyal beceri-öz bakım alanlarını değerlendirir.
- Bilgiler büyük ölçüde anneden veya çocuğun bakımını üstlenen kişiden alınır.
💡Geçerlik
Geçerlik, bir ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı özelliği gerçekten ölçme derecesidir.
- Güvenirlik ise farklı zamanlarda veya farklı uygulayıcılarla tutarlı sonuçlar vermesidir.
- Geçerli bir test aynı zamanda güvenilir olmalıdır.
💡Duyarlılık-Özgüllük
Duyarlılık (sensitivity), bir tarama testinin gerçekten sorunu olan bireyleri doğru biçimde "pozitif" olarak belirleme oranıdır.
- Özgüllük (specificity) ise sorunu olmayan bireyleri doğru biçimde "negatif" olarak belirleme oranıdır.
- Duyarlılığı düşük bir test risk taşıyan çocukları gözden kaçırır;
- özgüllüğü düşük bir test ise sağlıklı çocukları gereksiz yere riskli olarak gösterir.
💡Gesell
Arnold Gesell, olgunlaşma kuramının kurucusudur.
- Gelişimin genetik olarak belirlenmiş bir sıra izlediğini ve büyük ölçüde biyolojik olgunlaşmaya bağlı olduğunu savunmuştur.
- Çok sayıda çocuğu sistematik olarak gözlemleyerek yaşlara göre gelişim normlarını ortaya koymuştur.
- Bu çalışmalar gelişimsel tarama araçlarının temelini oluşturmuştur.
💡Gelişim Basamakları
Şekil kopyalamada beklenen sıra yaklaşık olarak şöyledir: daire 3 yaş, artı (+) 3-4 yaş, kare 4-4,5 yaş, üçgen yaklaşık 5 yaş, baklava dilimi (eşkenar dörtgen) 6-7 yaş.
- Bu nedenle üçgeni 2 yaşında kopyalaması beklenmez;
- D yanlıştır.
💡Uyarı İşaretleri
Üç yaşındaki bir çocuğun zaman zaman oyuncaklarını paylaşmak istememesi gelişimsel olarak olağandır;
- bu dönemde paylaşma becerisi yeni gelişmektedir.
- Bu nedenle kırmızı bayrak değildir.
- Diğer şıklar uyarı işaretidir: 18 ayda hiç anlamlı sözcük olmaması (A), herhangi bir yaşta kazanılmış becerilerin kaybı (B) ve 12 ayda isme tepki vermeme ve işaret etmeme (C).
- Bu bulgular özellikle otizm spektrum bozukluğu açısından ivedi değerlendirme gerektirir.
🎯Test: kendini dene (12 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr