Davranış Bilimleri
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 12 soruluk test.
📌Klasik koşullanma (Pavlov)
genelleme (Küçük Albert), ayırt etme, sönme, kendiliğinden geri gelme.
🎯Edimsel koşullanma (Skinner)
olumlu/olumsuz pekiştirme, ceza;
- değişken oranlı tarife sönmeye en dirençli.
- Premack ilkesi, şekillendirme.
🧩Thorndike
etki yasası.
- Tolman: örtük öğrenme, bilişsel harita.
- Köhler: içgörü.
📘Bandura
dikkat - hatırda tutma - davranışa dönüştürme - güdülenme;
- dolaylı pekiştirme;
- öz yeterlik (en güçlü kaynak başarı yaşantısı).
🔎Seligman
öğrenilmiş çaresizlik.
- İçsel ve dışsal güdülenme;
- aşırı ödül içsel güdüyü azaltabilir.
💡Dolaylı Pekiştirme
Dolaylı pekiştirme, gözlemcinin modelin davranışının ödüllendirildiğini görmesi sonucunda aynı davranışı yapma olasılığının artmasıdır.
- Bandura'nın sosyal öğrenme kuramının temel kavramlarındandır.
- Modelin cezalandırıldığını görmek ise dolaylı cezadır.
💡Öğrenilmiş Çaresizlik
Öğrenilmiş çaresizlik, bireyin denetim dışı olumsuz olaylarla tekrar tekrar karşılaşması sonucunda davranışlarının sonucu değiştiremeyeceğine inanması ve koşullar değiştiğinde bile çaba göstermemesidir.
- Depresyon ve okul başarısızlığının açıklanmasında kullanılır.
- Sürekli başarısızlık yaşayan bir öğrencinin "Ne yapsam olmuyor" diyerek çabayı bırakması buna örnektir.
💡Kendiliğinden Geri Gelme
Kendiliğinden geri gelme, sönme sonrasında bir süre geçtikten sonra koşullu uyarıcının sunulmasıyla sönmüş tepkinin yeniden (genellikle daha zayıf olarak) ortaya çıkmasıdır.
- Bu, sönmenin öğrenmenin tamamen silinmesi değil, tepkinin bastırılması olduğunu gösterir.
💡Öz Yeterlik
Öz yeterlik, bireyin belirli bir görevi başarıyla gerçekleştirebileceğine ilişkin inancıdır.
- Bandura'ya göre öz yeterliğin dört kaynağı vardır: bizzat yaşanan başarı deneyimleri (en güçlü kaynak), dolaylı yaşantılar (modelleri gözleme), sözel ikna ve fizyolojik-duygusal durumlar.
- Bu nedenle çocuklara başarabilecekleri görevler verilmesi öz yeterliği güçlendirir.
💡Şekillendirme
Şekillendirme, hedef davranışa giderek yaklaşan ara davranışların aşamalı olarak pekiştirilmesi ve hedef davranışa ulaşılmasıdır.
- Çocuğun hiç yapmadığı yeni davranışların kazandırılmasında kullanılır.
💡Olumsuz Pekiştirme
Olumsuz pekiştirmede istenen davranış gerçekleştiğinde hoşa gitmeyen bir uyarıcı (tahta silme görevi) ortadan kaldırılır ve davranışın sıklığı artar.
- Ek oyun süresi vermek ise olumlu pekiştirme olurdu.
💡Bandura
Bandura'ya göre gözlemsel öğrenme dört süreçte gerçekleşir: dikkat (modelin davranışını fark etme), hatırda tutma (davranışı zihinde sembolik olarak kodlama), davranışa dönüştürme (motor üretim) ve güdülenme (davranışı sergileme isteği;
- pekiştirme beklentisi).
💡Pekiştirme Tarifeleri
Değişken oranlı tarifede pekiştireç, ortalama bir sayı etrafında değişen ve önceden kestirilemeyen sayıda tepkiden sonra verilir (kumar makineleri, şans oyunları).
- Yüksek ve kararlı tepki hızı sağlar ve sönmeye en dirençli tarifedir.
💡Pygmalion
Pygmalion (Rosenthal) etkisi, öğretmenin öğrenciden yüksek beklentiye girmesi ve bunu davranışlarına yansıtması sonucunda öğrencinin başarısının artmasıdır;
- kendini gerçekleştiren kehanete örnektir.
- Düşük beklentinin başarıyı düşürmesi ise Golem etkisidir.
💡Güdülenme
Dışsal güdülenme, davranışın ödül kazanma veya cezadan kaçınma gibi dış etkenlerle yapılmasıdır (çıkartma için okuma).
- İçsel güdülenme ise davranışın kendisinden alınan zevk, merak ve ilgiyle yapılmasıdır (okumaktan zevk alma).
- Deci ve Ryan'ın öz-belirleme kuramına göre, içsel olarak güdülenmiş bir etkinlik için aşırı dışsal ödül verilmesi içsel güdüyü azaltabilir (aşırı gerekçelendirme etkisi).
💡Tolman
Tolman'a göre öğrenme pekiştirme olmadan da gerçekleşebilir, ancak hemen davranışa yansımayabilir;
- buna örtük (gizil) öğrenme denir.
- Fareler ödülsüz dönemde labirentin zihinsel bir temsilini (bilişsel harita) oluşturmuş, ödül verilince bu bilgiyi hemen performansa dönüştürmüştür.
- Bu bulgu davranışçılık ile bilişsel yaklaşım arasında bir köprü olarak kabul edilir.
💡Genelleme
Uyarıcı genellemesi, koşullu uyarıcıya benzeyen uyarıcıların da koşullu tepkiyi ortaya çıkarmasıdır.
- Küçük Albert'in fareye benzeyen beyaz ve tüylü uyarıcılardan da korkması genellemedir.
- Bu deney, korkuların klasik koşullanmayla öğrenilebileceğini göstermiştir;
- ancak günümüzde etik açıdan kabul edilemez bulunmaktadır.
💡İçgörü
Köhler'e göre içgörü yoluyla öğrenmede organizma problem durumunu bir bütün olarak algılar, öğeler arasındaki ilişkiyi kavrar ve çözüme aniden ulaşır ("Aha!" anı).
- Bu, Gestalt kuramının öğrenmeye bakışını yansıtır.
- İçgörüyle öğrenilen bilgi kalıcıdır ve yeni durumlara kolayca aktarılır.
💡Maslow
Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisine göre fizyolojik ihtiyaçlar (açlık, uyku) karşılanmadan saygınlık ve kendini gerçekleştirme gibi üst basamak ihtiyaçlar güdüleyici olamaz.
- Aç bir çocuğun dikkatini derse vermesi güçtür;
- öğretmen bu nedenle önce temel ihtiyacın karşılanmasına yönelik önlemler almalıdır.
💡Premack İlkesi
Premack ilkesine ("büyükanne kuralı") göre sık yapılan ve hoşa giden bir etkinlik, daha az yapılan ve hoşa gitmeyen bir etkinliğin pekiştireci olarak kullanılabilir.
💡Thorndike
Thorndike'ın kafes içindeki kedilerle yaptığı deneylerden çıkardığı etki yasasına göre, doyum sağlayan sonuçlarla izlenen davranışların tekrarlanma olasılığı artar.
- Rahatsızlık veren sonuçlarla izlenenlerin olasılığı ise azalır.
- Bu yasa Skinner'ın edimsel koşullanmasının temelini oluşturmuştur.
🎯Test: kendini dene (12 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr