Beslenme
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 10 soruluk test.
📌Beslenme – önemli nokta 1
BKİ = kg / m².
- 18,5-24,9 normal, 25-29,9 fazla kilolu, 30+ obez.
🎯Yağda çözünen
A, D, E, K (depolanır, toksisite).
- B1: beriberi, B3: pellagra (3D), C: skorbüt, D: raşitizm, K eksikliği: kanama.
🧩Beslenme – önemli nokta 3
Demir emilimini C vitamini artırır;
- çay, kahve, kalsiyum ve fitat azaltır.
📘Beslenme – önemli nokta 4
Gebelikte folik asit gebelik öncesinden ilk üç aya kadar.
💡Glisemik İndeks
Glisemik indeks, karbonhidrat içeren besinlerin kan şekerini yükseltme hızını gösterir.
- Düşük glisemik indeksli ve lifli besinler (tam tahıllar, kuru baklagiller, sebzeler) kan şekerini daha yavaş yükseltir.
- Diyabetli bireylerde karbonhidratlar tamamen kesilmez;
- miktarı ve türü dengelenir.
💡Malnütrisyon
Kwashiorkor ağırlıklı olarak protein yetersizliğine bağlı gelişir.
- Düşük albümine bağlı ödem, karında şişkinlik, karaciğer yağlanması, deri lezyonları ve saç renginde açılma görülür.
- Marasmus ise hem enerji hem protein yetersizliğine bağlıdır;
- ödem yoktur, kas ve yağ dokusu belirgin biçimde erimiştir ("deri ve kemik" görünümü).
💡İyot
İyot, tiroit hormonlarının yapımı için gereklidir.
- Eksikliğinde tiroit bezi büyür (guatr).
- Gebelikteki ağır eksiklik bebekte zihinsel ve bedensel gelişim geriliğine (kretenizm) yol açabilir.
- Türkiye'de iyot eksikliğiyle mücadele kapsamında sofra tuzlarının iyotlanması zorunlu tutulmuştur.
💡Vitamin Eksiklikleri
Pellagra, niasin (B3 vitamini) ya da öncülü triptofan eksikliğine bağlı olarak gelişir.
- Klasik belirtileri dermatit, diyare (ishal) ve demanstır (3D);
- tedavi edilmezse ölüm (4.
- D) görülebilir.
- Mısırdaki niasin bağlı formda olduğu için mısıra dayalı beslenen toplumlarda sık görülür.
💡BKİ
BKİ = vücut ağırlığı (kg) / boy² (m²) formülüyle hesaplanır: 80 / (1,60 × 1,60) = 80 / 2,56 = 31,25 kg/m².
- DSÖ sınıflamasına göre 18,5 altı zayıf, 18,5-24,9 normal, 25,0-29,9 fazla kilolu (hafif şişman), 30,0-34,9 I.
- derece obez, 35,0-39,9 II.
- derece obez, 40 ve üzeri III.
- derece (morbid) obezdir.
💡Gebelik
Folik asit, nöral tüpün kapandığı gebeliğin ilk haftalarında kritik önemdedir.
- Nöral tüp, kadın çoğu zaman gebeliğini fark etmeden (yaklaşık 28.
- günde) kapandığı için folik asit kullanımına gebelik planlanırken başlanması ve ilk üç ay boyunca sürdürülmesi önerilir.
💡Vitaminler
A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünür, karaciğer ve yağ dokusunda depolanır;
- bu nedenle aşırı alımları (özellikle A ve D) toksisiteye yol açabilir.
- B grubu vitaminleri ve C vitamini suda çözünür;
- fazlası idrarla atılır.
💡Hipertansiyon
Hipertansiyonda tuz azaltılmalı, sebze-meyve tüketimi artırılmalı ve işlenmiş gıdalar sınırlanmalıdır.
- Potasyumdan zengin besinler (sebze, meyve, baklagil) böbrek hastalığı gibi özel bir engel yoksa kan basıncının düşmesine yardımcı olur.
- Soda ise sodyum içerir ve önerilmez.
- Bu nedenle D yanlıştır.
💡Demir
Çay ve kahvedeki tanen ve polifenoller demirin emilimini azaltır.
- Bu nedenle yemekle birlikte değil, yemekten en az 1-2 saat sonra içilmesi önerilir;
- C yanlıştır.
- Kalsiyum (süt) ve fitatlar da demir emilimini azaltır.
💡Kemik Sağlığı
D vitamini kalsiyumun bağırsaktan emilimini artırır ve büyük ölçüde güneş ışığıyla deride sentezlenir.
- Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı ile ağırlık taşıyan egzersizler (yürüyüş, merdiven çıkma) kemik kütlesini korur ve osteoporoz riskini azaltır.
🎯Test: kendini dene (10 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr